Kerkgeschiedenis

Zoeken naar onderwerpen in meer dan 100 christelijke websites

transparant.jpg
Open zoekscherm

De Vroege Kerk

Actualiteit: Augustijns Verband wil kennis over kerkvader bundelen
Read more...
Brood om van te leven / Aurelius Augustinus
Read more...
Actualiteit: Preken over Johannes tonen het hart van Augustinus
Read more...
Actualiteit: Verhandelingen van Augustinus over Johannesevangelie gepresenteerd
Read more...





Wanneer een wandelpad wordt aangelegd en het loopt langs een afgrond, en er wordt niet gewaarschuwd voor het gevaar, dan wordt degene die dat pad heeft aangelegd er aansprakelijk voor gesteld wanneer het mis gaat. Het kan dus zeer kwalijk zijn om anderen niet te wijzen op een gevaar dat er werkelijk is.


Afgelopen januari bezocht ik een conferentie voor predikanten in Engeland. Eén van de sprekers ging op een gegeven moment in op de vraag: ‘Waarom zijn de Engelsen er mee gestopt om naar de kerk te gaan?’ In het beantwoorden van die vraag haalde hij de historicus Michael Watts aan die daar het volgende over geschreven heeft.

In het Engeland van de 19e eeuw gingen erg veel mensen naar de kerk. Twee belangrijke factoren speelden daar een grote rol in: ten eerste het onderwijs dat de Anglicaanse Kerk gaf, ten tweede de evangelisatie die door de meer vrije kerken (in Engeland: the Nonconformists) werd gedaan.

De Anglicaanse Kerk heeft het fundament gelegd voor een opwekking door bij veel mannen en vrouwen, en in het bijzonder bij jongens en meisjes, het besef aan te wakkeren dat het erg belangrijk is om je aan een strikte morele norm te houden, en dat wanneer je afdwaalt van deze norm je gestraft zult worden met eeuwige verdoemenis. Degenen die probeerden zich aan deze norm te houden, kwamen er achter dat zij ‘gezondigd hadden en de heerlijkheid van God misten’.

Daarna waren de Nonconformists of ‘Evangelicals’ aan zet om er op te wijzen dat het mogelijk is niet naar de hel te gaan, door geloof in het offer dat Christus voor zondaren heeft gebracht aan het kruis van Golgotha.

Deze historicus, Michael Watts, heeft 670 getuigenissen onderzocht van mensen die in de 19e eeuw bij de Evangelicals tot bekering zijn gekomen. Daaruit bleek dat de hoofdreden waarom deze mannen en vrouwen zijn ingegaan op de Evangelische boodschap angst was: angst voor de dood, angst voor het oordeel, angst voor de hel. Deze angst was in het bijzonder een sterke kracht onder gemeenschappen van mijnwerkers en vissers, die als broodwinners voortdurend werden blootgesteld aan gevaar en... plotselinge dood.


Liberale theologie

Vanaf 1880 is de kerkverlating op gang gekomen, onder invloed van de theorie van Darwin en de Hogere Schriftkritiek (liberale theologie). Daarover schrijft Watts het volgende (vertaling OL): ‘Het liberale christendom heeft de kerken niet voller gemaakt, het heeft ertoe geleid dat zij zijn leeg gelopen. Door gas terug te nemen op de leer van het toekomstige oordeel, door het vuur van de hel te doven, hebben Engelse christenen overboord gegooid wat in de eerste helft van de 19e eeuw hun meest effectieve argument was geweest voor het winnen van mensen voor het geloof. De liberalisering van het christendom had als doel om het geloof relevant te maken voor mannen en vrouwen van de moderne wereld. Het had daarentegen als gevolg dat de kerken irrelevant werden voor de mannen en vrouwen van de 20e eeuw.’

Een ander citaat: ‘Hoe kunnen wij een uitleg geven aan het verschil tussen de religieuze geschiedenissen van Engeland en de Verenigde Staten? Het antwoord lijkt te zijn dat Amerikaanse kerken, veel meer dan Engelse kerken, hebben vastgehouden aan de leer die had geleid tot een opleving van het geloof in beide landen in de eerste helft van de 19e eeuw: de leer van de zondigheid van de mens en van zijn uiteindelijke ondergang in het vuur van de hel, tenzij hij gered wordt door het vergoten bloed op Golgotha.’


Reële angst

Het voorgaande valt ons waarschijnlijk rauw op ons dak. Vooral wat deze historicus zegt over de reden waarom veel mensen in die tijd tot geloof kwamen, namelijk uit angst om verloren te gaan. Heel wat keren heb ik mensen in onze tijd horen zeggen dat het verkeerd zou zijn om mensen bang te maken voor de hel en dat het verkeerd is wanneer mensen uit angst tot geloof komen. Ik meen dat ik dat vroeger zelf ook wel heb gezegd.

Maar toch, als het waar is dat mensen voor eeuwig verloren gaan zonder Christus, is het dan verkeerd om mensen daar op te wijzen, opdat zij daar bang voor worden? Als het waar is dat je vanaf een hoge berg 300 meter naar beneden kan vallen, is het dan verkeerd om mensen daar op te wijzen, opdat zij er voor zorgen dat dat niet zal gebeuren? Is het verkeerd om bang te zijn voor een hoogte die je je leven kan kosten? Sommige angsten zijn toch reëel en hebben toch een hele positieve uitwerking?


Emotiecultuur

Bijbelgetrouwe kerken in ons land, Reformatorisch en Evangelisch, hebben het theologische liberalisme buiten de deur gehouden. Het proces dat hierboven beschreven wordt, dat heeft geleid tot kerkverlating op grote schaal, is aan deze kerken voorbij gegaan.

Toch dreigt nu in tweede instantie hetzelfde te gebeuren, ook in bijbelgetrouw Nederland. Nu echter niet vanwege het theologische liberalisme, maar vanwege de emotiecultuur van onze tijd. Die cultuur komt de kerken binnen en leidt tot een ver-psychologisering van het Evangelie. De boodschap moet vooral therapeutische waarde hebben, moet vooral de eigenwaarde van de mens bevestigen, moet vooral verzachting geven van de emotionele pijn waar wij allemaal mee te maken hebben.

In die boodschap is vanzelfsprekend weinig tot geen ruimte voor een prediking die gaat over het eeuwige oordeel, de hel en angst voor de hel. Daarom wordt er zo weinig over gesproken in onze tijd. En zelf heb ik daar jaren lang ook nauwelijks over gepreekt. Wanneer ik het tegenwoordig wel doe, merk ik dat er onder de hoorders al snel een scheiding van geesten plaatsvindt.


Valse profeten

De persoon van Jeremia komt mij elke keer in gedachten. Hij ontving het woord van God, dat het oordeel aanstaande was. Bijna alle andere profeten brachten alleen maar een positieve boodschap en predikten: Vrede! Vrede! Maar er was geen vrede. Zij waren valse profeten. Het gevaar voor ons is dat wij met z'n allen ook valse profeten worden onder invloed van de emotiecultuur, met haar bijna afgodische nadruk op de menselijke eigenwaarde. Misschien geloven wij theoretisch nog wel in het oordeel, maar geloven wij ook met ons hele hart dat mensen zonder Christus naar de hel gaan? Jeremia was tot op zijn botten overtuigd van het aanstaande oordeel, en daar leed hij ook onder. Hij dacht aan de toekomst. Hij keek niet alleen naar het hier en nu, maar had van de Heer zicht op de toekomst gekregen.

Iedere Christen heeft door het evangelie zicht op de toekomst gekregen: ‘Wie in de Zoon gelooft, heeft het eeuwige leven; maar wie de Zoon ongehoorzaam is, zal het leven niet zien, maar de toorn van God blijft op hem’ (Joh. 3:36). Na dit leven zijn er maar twee mogelijkheden. Daarom is het Evangelie ons zo tot troost. De oproep die door het Evangelie tot ieder mens komt is deze: ontvlucht het oordeel dat aanstaande is, ontvlucht de toekomende toorn! Het Goede Nieuws is eerst en vooral dat het mogelijk is om onder het oordeel vandaan te komen. Jezus is Degene die redt. Waarvan eigenlijk? Van het toekomstige oordeel dat over deze wereld zal komen.


Hier en nu

Juist wanneer wij zicht hebben op de eeuwige zaligheid die ons in het evangelie wordt aangeboden wordt het evangelie ook relevant voor het hier en nu. Juist wanneer je weet dat je op weg bent naar de hemel zal je in dit leven in staat zijn om offers te brengen en daardoor heldendaden te verrichten. Mozes was bereid om met het volk van God kwaad te verdragen in plaats van tijdelijk van de zonde te genieten, hij beschouwde de smaad van Christus grotere rijkdom dan de schatten van Egypte, ‘want hij hield de blik gericht op de vergelding’ (Hebr. 11:26).

C.S. Lewis heeft geschreven: ‘Engelse evangelisten die een einde maakten aan de slavenhandel, hebben allemaal hun stempel op de aarde gedrukt, juist omdat ze in gedachten bezig waren met de hemel. Het is sinds de christenen op grote schaal gestopt zijn met nadenken over de volgende wereld, dat ze zo ineffectief in deze wereld zijn geworden.’

Uit biografieën blijkt elke keer weer dat mensen door het geloof tot bijzondere daden zijn gekomen, omdat ze leefden met de blik gericht op de eeuwigheid. Jezus is ons hier nog het allermeest in voorgegaan. Hij heeft het kruis kunnen dragen, zich niet laten afschrikken door de schande die het kruis met zich meebracht, omdat Hij zijn blik gericht hield op ‘de vreugde welke voor Hem lag’ (Hebr. 12:2).


Op koers

In navolging van Christus, die leefde vanuit het perspectief op de eeuwigheid, hebben talloze mannen en vrouwen door de eeuwen zichzelf op een bijzondere wijze opgeofferd, omdat zij hun aardse leven niet lief hadden tot in de dood (Openb. 12:11). Ook met het oog op vergeving is eeuwigheidsperspectief van belang: Als God straks wraak zal nemen, hoef ik dat hier en nu niet te doen. Ook met het oog op het genieten van de dingen van dit voorbijgaande leven is eeuwigheidsperspectief van belang: alleen als ik weet dat het beste straks nog zal komen kan hier en nu werkelijk van de dingen genieten, omdat de vergankelijkheid van dit aardse bestaan mij geen angst meer aanjaagt. Kortom, neem het eeuwigheidsperspectief weg en er blijft niet veel meer over van de prikkel het Evangelie te verkondigen, de inspiratie jezelf op te offeren, de bereidheid te vergeven en de rust om werkelijk van het leven te kunnen genieten. Wanneer je echter de blik gericht houdt op de vergelding, blijf je op koers.


Oscar Lohuis is predikant en publicist, zie ook www.goednieuws.info.

 

Uit: De Oogst van maart 2010

Wanneer een wandelpad wordt aangelegd en het loopt langs een afgrond, en er wordt niet gewaarschuwd voor het gevaar, dan wordt degene die dat pad heeft aangelegd er aansprakelijk voor gesteld wanneer het mis gaat. Het kan dus zeer kwalijk zijn om anderen niet te wijzen op een gevaar dat er werkelijk is.


Afgelopen januari bezocht ik een conferentie voor predikanten in Engeland. Eén van de sprekers ging op een gegeven moment in op de vraag: ‘Waarom zijn de Engelsen er mee gestopt om naar de kerk te gaan?’ In het beantwoorden van die vraag haalde hij de historicus Michael Watts aan die daar het volgende over geschreven heeft.

In het Engeland van de 19e eeuw gingen erg veel mensen naar de kerk. Twee belangrijke factoren speelden daar een grote rol in: ten eerste het onderwijs dat de Anglicaanse Kerk gaf, ten tweede de evangelisatie die door de meer vrije kerken (in Engeland: the Nonconformists) werd gedaan.

De Anglicaanse Kerk heeft het fundament gelegd voor een opwekking door bij veel mannen en vrouwen, en in het bijzonder bij jongens en meisjes, het besef aan te wakkeren dat het erg belangrijk is om je aan een strikte morele norm te houden, en dat wanneer je afdwaalt van deze norm je gestraft zult worden met eeuwige verdoemenis. Degenen die probeerden zich aan deze norm te houden, kwamen er achter dat zij ‘gezondigd hadden en de heerlijkheid van God misten’.

Daarna waren de Nonconformists of ‘Evangelicals’ aan zet om er op te wijzen dat het mogelijk is niet naar de hel te gaan, door geloof in het offer dat Christus voor zondaren heeft gebracht aan het kruis van Golgotha.

Deze historicus, Michael Watts, heeft 670 getuigenissen onderzocht van mensen die in de 19e eeuw bij de Evangelicals tot bekering zijn gekomen. Daaruit bleek dat de hoofdreden waarom deze mannen en vrouwen zijn ingegaan op de Evangelische boodschap angst was: angst voor de dood, angst voor het oordeel, angst voor de hel. Deze angst was in het bijzonder een sterke kracht onder gemeenschappen van mijnwerkers en vissers, die als broodwinners voortdurend werden blootgesteld aan gevaar en... plotselinge dood.


Liberale theologie

Vanaf 1880 is de kerkverlating op gang gekomen, onder invloed van de theorie van Darwin en de Hogere Schriftkritiek (liberale theologie). Daarover schrijft Watts het volgende (vertaling OL): ‘Het liberale christendom heeft de kerken niet voller gemaakt, het heeft ertoe geleid dat zij zijn leeg gelopen. Door gas terug te nemen op de leer van het toekomstige oordeel, door het vuur van de hel te doven, hebben Engelse christenen overboord gegooid wat in de eerste helft van de 19e eeuw hun meest effectieve argument was geweest voor het winnen van mensen voor het geloof. De liberalisering van het christendom had als doel om het geloof relevant te maken voor mannen en vrouwen van de moderne wereld. Het had daarentegen als gevolg dat de kerken irrelevant werden voor de mannen en vrouwen van de 20e eeuw.’

Een ander citaat: ‘Hoe kunnen wij een uitleg geven aan het verschil tussen de religieuze geschiedenissen van Engeland en de Verenigde Staten? Het antwoord lijkt te zijn dat Amerikaanse kerken, veel meer dan Engelse kerken, hebben vastgehouden aan de leer die had geleid tot een opleving van het geloof in beide landen in de eerste helft van de 19e eeuw: de leer van de zondigheid van de mens en van zijn uiteindelijke ondergang in het vuur van de hel, tenzij hij gered wordt door het vergoten bloed op Golgotha.’


Reële angst

Het voorgaande valt ons waarschijnlijk rauw op ons dak. Vooral wat deze historicus zegt over de reden waarom veel mensen in die tijd tot geloof kwamen, namelijk uit angst om verloren te gaan. Heel wat keren heb ik mensen in onze tijd horen zeggen dat het verkeerd zou zijn om mensen bang te maken voor de hel en dat het verkeerd is wanneer mensen uit angst tot geloof komen. Ik meen dat ik dat vroeger zelf ook wel heb gezegd.

Maar toch, als het waar is dat mensen voor eeuwig verloren gaan zonder Christus, is het dan verkeerd om mensen daar op te wijzen, opdat zij daar bang voor worden? Als het waar is dat je vanaf een hoge berg 300 meter naar beneden kan vallen, is het dan verkeerd om mensen daar op te wijzen, opdat zij er voor zorgen dat dat niet zal gebeuren? Is het verkeerd om bang te zijn voor een hoogte die je je leven kan kosten? Sommige angsten zijn toch reëel en hebben toch een hele positieve uitwerking?


Emotiecultuur

Bijbelgetrouwe kerken in ons land, Reformatorisch en Evangelisch, hebben het theologische liberalisme buiten de deur gehouden. Het proces dat hierboven beschreven wordt, dat heeft geleid tot kerkverlating op grote schaal, is aan deze kerken voorbij gegaan.

Toch dreigt nu in tweede instantie hetzelfde te gebeuren, ook in bijbelgetrouw Nederland. Nu echter niet vanwege het theologische liberalisme, maar vanwege de emotiecultuur van onze tijd. Die cultuur komt de kerken binnen en leidt tot een ver-psychologisering van het Evangelie. De boodschap moet vooral therapeutische waarde hebben, moet vooral de eigenwaarde van de mens bevestigen, moet vooral verzachting geven van de emotionele pijn waar wij allemaal mee te maken hebben.

In die boodschap is vanzelfsprekend weinig tot geen ruimte voor een prediking die gaat over het eeuwige oordeel, de hel en angst voor de hel. Daarom wordt er zo weinig over gesproken in onze tijd. En zelf heb ik daar jaren lang ook nauwelijks over gepreekt. Wanneer ik het tegenwoordig wel doe, merk ik dat er onder de hoorders al snel een scheiding van geesten plaatsvindt.


Valse profeten

De persoon van Jeremia komt mij elke keer in gedachten. Hij ontving het woord van God, dat het oordeel aanstaande was. Bijna alle andere profeten brachten alleen maar een positieve boodschap en predikten: Vrede! Vrede! Maar er was geen vrede. Zij waren valse profeten. Het gevaar voor ons is dat wij met z'n allen ook valse profeten worden onder invloed van de emotiecultuur, met haar bijna afgodische nadruk op de menselijke eigenwaarde. Misschien geloven wij theoretisch nog wel in het oordeel, maar geloven wij ook met ons hele hart dat mensen zonder Christus naar de hel gaan? Jeremia was tot op zijn botten overtuigd van het aanstaande oordeel, en daar leed hij ook onder. Hij dacht aan de toekomst. Hij keek niet alleen naar het hier en nu, maar had van de Heer zicht op de toekomst gekregen.

Iedere Christen heeft door het evangelie zicht op de toekomst gekregen: ‘Wie in de Zoon gelooft, heeft het eeuwige leven; maar wie de Zoon ongehoorzaam is, zal het leven niet zien, maar de toorn van God blijft op hem’ (Joh. 3:36). Na dit leven zijn er maar twee mogelijkheden. Daarom is het Evangelie ons zo tot troost. De oproep die door het Evangelie tot ieder mens komt is deze: ontvlucht het oordeel dat aanstaande is, ontvlucht de toekomende toorn! Het Goede Nieuws is eerst en vooral dat het mogelijk is om onder het oordeel vandaan te komen. Jezus is Degene die redt. Waarvan eigenlijk? Van het toekomstige oordeel dat over deze wereld zal komen.


Hier en nu

Juist wanneer wij zicht hebben op de eeuwige zaligheid die ons in het evangelie wordt aangeboden wordt het evangelie ook relevant voor het hier en nu. Juist wanneer je weet dat je op weg bent naar de hemel zal je in dit leven in staat zijn om offers te brengen en daardoor heldendaden te verrichten. Mozes was bereid om met het volk van God kwaad te verdragen in plaats van tijdelijk van de zonde te genieten, hij beschouwde de smaad van Christus grotere rijkdom dan de schatten van Egypte, ‘want hij hield de blik gericht op de vergelding’ (Hebr. 11:26).

C.S. Lewis heeft geschreven: ‘Engelse evangelisten die een einde maakten aan de slavenhandel, hebben allemaal hun stempel op de aarde gedrukt, juist omdat ze in gedachten bezig waren met de hemel. Het is sinds de christenen op grote schaal gestopt zijn met nadenken over de volgende wereld, dat ze zo ineffectief in deze wereld zijn geworden.’

Uit biografieën blijkt elke keer weer dat mensen door het geloof tot bijzondere daden zijn gekomen, omdat ze leefden met de blik gericht op de eeuwigheid. Jezus is ons hier nog het allermeest in voorgegaan. Hij heeft het kruis kunnen dragen, zich niet laten afschrikken door de schande die het kruis met zich meebracht, omdat Hij zijn blik gericht hield op ‘de vreugde welke voor Hem lag’ (Hebr. 12:2).


Op koers

In navolging van Christus, die leefde vanuit het perspectief op de eeuwigheid, hebben talloze mannen en vrouwen door de eeuwen zichzelf op een bijzondere wijze opgeofferd, omdat zij hun aardse leven niet lief hadden tot in de dood (Openb. 12:11). Ook met het oog op vergeving is eeuwigheidsperspectief van belang: Als God straks wraak zal nemen, hoef ik dat hier en nu niet te doen. Ook met het oog op het genieten van de dingen van dit voorbijgaande leven is eeuwigheidsperspectief van belang: alleen als ik weet dat het beste straks nog zal komen kan hier en nu werkelijk van de dingen genieten, omdat de vergankelijkheid van dit aardse bestaan mij geen angst meer aanjaagt. Kortom, neem het eeuwigheidsperspectief weg en er blijft niet veel meer over van de prikkel het Evangelie te verkondigen, de inspiratie jezelf op te offeren, de bereidheid te vergeven en de rust om werkelijk van het leven te kunnen genieten. Wanneer je echter de blik gericht houdt op de vergelding, blijf je op koers.


Oscar Lohuis is predikant en publicist, zie ook www.goednieuws.info.

 

Uit: De Oogst van maart 2010